Frankismoa, aro iluna euskararentzat

Azaroaren 20ean, Francisco Francoren heriotzaren 50. urteurrena betetzen da, garai hartako testuinguru sozial, politiko eta kulturalari buruz hausnartzera gonbidatzen duen mugarri historikoa.

Diktadura frankistan zehar, eguneroko bizitzako esparru asko — hezkuntza barne — oso kontrolatuta egon ziren, eta euskarak bezalako hizkuntzek debeku zorrotza jasan zuten espazio publikoetan eta eskoletan. Muga horiek gorabehera, euskal gizarteak bere hizkuntza eta kultura babesteko ekimen ausart eta konprometituekin erantzun zuen. Testuinguru horretan sortu ziren lehenengo ikastolak, familiek, irakasleek eta boluntarioek ezkutuan sortuak, eta euskarazko hezkuntza eskaintzearen alde egin zuten, nortasunaren, komunitatearen eta erresistentzia kulturalaren balioetan oinarrituta.

EITBk partekatu duen bideoan, sorrerako aldi hartan parte hartu zuten hezkuntzako hainbat profesionalen testigantzak jasotzen dira. Horien artean, Nekane Arin nabarmentzen da, Haztegi Ikastolaren bultzatzaile eta sortzaileetako bat, zeinaren ahaleginak islatzen baitu ikastolak finkatzea eta hauen bilakaera ahalbidetu zuen lan kolektiboaren espiritua, gaur egun ezagutzen dugun hezkuntza eredu bihurtu arte.

Oroitzapen honekin, garai zailetan euskal kultura bizirik mantentzearen aldeko ausardia eta apustua egin zutenen erabakitasuna eta ikuspegia nabarmendu nahi dugu, baita inguruan hezkuntza askeago, anitzago eta sustraituagoa lortzeko bidea ireki zutenena ere.